Dagelijks leven

Leefomgeving

Omdat mensen met EVB+ veel ondersteuning nodig hebben, leven ze vaak in een zorginstelling. Dit kan een losstaande woning van een zorgorganisatie zijn of een woning op een instellingsterrein. Het fijne hiervan is dat de omgeving veilig is en is ingericht op hun behoeften. Maar een heel veilige omgeving wordt soms een simpel ingerichte, ‘steriele’ en saaie omgeving. En een omgeving waar veel verschillende mensen zich prettig moeten voelen, kan heel onpersoonlijk en ongezellig worden.

De omgeving heeft invloed op hoe je je voelt en hoe je je gedraagt. Hoe voel jij je als je thuis bent, op je werk, in een winkelcentrum, zwembad of bos? Wanneer je op een plek bent die bij jou past, dan kun je helemaal tot rust komen. Wanneer je op een plek bent die niet bij jou past, ben je sneller ontevreden of geïrriteerd. Mensen met EVB+ kunnen niet zomaar van omgeving veranderen of hun omgeving aanpassen. Dit betekent dat het voor hen heel belangrijk is dat anderen oog hebben voor hun leefomgeving en deze laten aansluiten bij hun behoeften.

Het is nog een hele kunst om de leefomgeving in een zorginstelling zo in te richten dat deze past bij elk individu en de groep. Ook kan het lastig zijn om mensen met EVB+ te betrekken bij de inrichting van de leefomgeving, omdat ze hier nauwelijks besef van hebben. Door te kijken naar waar iemand blij van wordt, kan de omgeving steeds beter op de persoon zelf afgestemd worden. Houdt iemand bijvoorbeeld van wiebelen. Wat voor wiebelmogelijkheden zijn er dan in de ruimte? Houdt iemand van muziek? Hoe kan de persoon muziek maken of horen in de kamer? Door te blijven kijken naar wat mensen met EVB+ gelukkig maakt, creëer je een omgeving die echt aansluit bij hun behoeften en voorkeuren.

Daarnaast kan het helpen om zelf ook goed te blijven kijken naar de omgeving. Dus kijk eens in de woning of kamer van iemand met EVB+: Wat kan iemand buiten zien door het raam? Wat kan iemand op de eigen kamer doen? Welke spullen (hebbedingetjes, foto’s, schilderijen, knuffels) maken de ruimte persoonlijk? Welke kleuren zijn er te zien? Ruikt het lekker? Staan deuren open of zijn ze dicht? Hierdoor vallen soms dingen op in de leefomgeving die je niet eerder bewust had gezien. Denk aan een lelijke schutting die mensen met EVB+ zien als ze naar buiten kijken, een deur die meestal gesloten is terwijl dit niet nodig is of een ruimte waarin je planten, kleur of persoonlijke spullen mist.

Dagbesteding en werk

Actief blijven en meedoen in de maatschappij is voor iedereen belangrijk. Het geeft structuur en ritme, en zorgt voor contact met anderen. De meeste mensen werken of studeren doordeweeks. In hun vrije tijd doen ze andere activiteiten, zoals het huishouden, hobby's, sporten of afspreken met vrienden.

Voor mensen met EVB+ is een gewone baan of studie niet mogelijk. Zij hebben wél vaste activiteiten en werkzaamheden. Hierbij worden ze steeds begeleid door professionals, en soms ook (deels) door familieleden of vrijwilligers. Deze activiteiten en werkzaamheden zorgen voor een duidelijke dag- en weekindeling. En voor contact met anderen. Zo ontstaat een herkenbaar ritme met afwisseling tussen uitdaging en ontspanning. Dit helpt mensen met EVB+ om zich te ontwikkelen, plezier te beleven en een betekenisvol leven te hebben.

De dagbesteding kan op verschillende manieren worden georganiseerd. Sommige mensen gaan naar een aparte dagbestedingsplek (of werkplaats). Soms gaat de begeleider vanuit de woning mee naar deze plek. Soms wordt de dagbesteding helemaal in en vanuit de woning verzorgd, om het aantal overgangen op een dag te minimaliseren.

Een vast programma geeft duidelijkheid en houvast. Mensen met EVB+ weten hierdoor wat er gaat gebeuren en wat er van hen wordt verwacht. Het is belangrijk om in het dagprogramma voldoende ruimte te laten om in te kunnen spelen op de situatie op dat moment. Hoe voelt iemand zich? Hoe is het met de anderen? En wie is er vandaag om deze persoon te begeleiden?

In het dagprogramma is altijd afwisseling tussen actief bezig zijn en rustmomenten, en tussen binnen en buiten. Bij het kiezen en vormgeven van de activiteiten is het belangrijk om te kijken waar iemand plezier aan beleeft, en wat iemand aankan. Ook is belangrijk om rekening te houden met de prikkels die iemand aankan, de behoefte aan nabijheid, en met de voorspelbaarheid die iemand nodig heeft om te begrijpen wat er verwacht wordt. Voor veel mensen met EVB+ is het prettig als activiteiten een duidelijk begin en einde hebben.

Activiteiten zijn niet alleen bedoeld om bezig te zijn, maar ook om samen plezier te beleven en vertrouwen op te bouwen. Begeleiders kijken of een activiteit nog past en passen deze zo nodig aan. Zij kijken steeds hoe iemand zich op dat moment voelt en stemmen daar de begeleidingsstijl op af. Samen 100%: kan iemand vandaag de activiteit grotendeels zelfstandig doen, of heeft iemand meer hulp nodig van de begeleider? Of wil iemand vandaag alleen erbij zijn? Begeleiders stimuleren groei en eigenwaarde door passende uitdagingen te bieden en complimenten te geven.

Veel mensen met EVB+ vinden het, net als ieder ander, fijn om iets te doen dat betekenis heeft voor anderen. Bijvoorbeeld door materialen te sorteren, papier en glas weg te brengen, of klusjes te doen rond de woning (bv. harken of compost ophalen). Maar ook door te helpen met huishoudelijke taken (bv. was wegbrengen, brood halen, eten proeven of tafel dekken). Meedoen in het dagelijks leven in huis, helpt om je thuis te voelen in je eigen woning.

Het is belangrijk om mensen met EVB+ te blijven uitdagen om (kleine) nieuwe stappen te zetten. Nieuwe situaties kunnen spannend zijn - zowel voor de persoon met EVB+ als voor de begeleider - en onrust geven. Een goede voorbereiding en een veilige omgeving is daarom erg belangrijk. Alleen dan kan met vertrouwen gewerkt worden aan (nieuwe) activiteiten.

Andere voorbeelden van activiteiten zijn: schilderen, muziek maken en beleven, puzzelen (en controleren voor de kringloopwinkel), stempelen en spellen spelen. Maar ook: hout stapelen, zwerfvuil prikken, boodschappen rondbrengen of tuinieren. Vaak ligt er veel nadruk op bewegen: gymen, zwemmen, balspelen, wandelen en fietsen. Ook technologie kan worden ingezet: interactieve tafels (bv. DIGIwand, tovertafel en beleef TV), online games (bv. Robin's Wereld en Pillo), en knuffelproducten (bv. Craddle, robotdieren en interactieve kussens).

Vrije tijd

In hun vrije tijd doen mensen aciviteiten die zij betekenisvol vinden. Net als werk, geven deze activiteiten ons structuur en houvast.

Mensen met EVB+ hebben, net als in het ‘normale’ leven, bij voorkeur de avonden en weekenden beschikbaar voor vrije tijd. Voorbeelden van activiteiten zijn luisteren naar verhalen, snoezelen, muziek maken, tekenen, zwemmen, wandelen, samen een spelletje spelen, tv kijken of paardrijden.

Wat mensen met EVB+ precies in hun vrije tijd doen, wordt grotendeels bepaald door anderen. Daarom is het belangrijk dat zij in in hun vrije tijd ook voldoende activiteiten aangeboden krijgen. Ook deze activiteiten moeten aansluiten bij de behoefte van dat moment. Het gaat niet om iemand bezighouden, maar om iets te doen dat fijn en betekenisvol is.

Omdat mensen met EVB+ niet altijd duidelijk aangeven wat zij willen, is goed observeren belangrijk. Beleeft iemand plezier aan een activiteit? Begrijpt iemand wat hij of zij aan het doen is? Of heeft iemand misschien behoefte aan rust? Dit vraagt dat begeleiders iemand goed kennen en weten wat bij hem of haar past.