Begeleiding van seksuele ontwikkeling en mensen met EVB+

Wat is seksuele gezondheid?

Volgens de World Health Organization (WHO) betekent seksuele gezondheid: “Een staat van fysiek, emotioneel, mentaal en sociaal welzijn in relatie tot seksualiteit; het is niet slechts de afwezigheid van ziekte, disfunctie of zwakte.”

Deze definitie benadrukt dat seksuele gezondheid meer is dan alleen de afwezigheid van problemen. Het gaat om welzijn en positieve ervaringen, wat extra belangrijk is voor mensen met EVB+, omdat zij vaak afhankelijk zijn van anderen voor ondersteuning en communicatie.

Wat betekent dit voor jou als zorgprofessional?

Wat kun je doen om mensen met een verstandelijke beperking op een positieve manier te ondersteunen op het gebied van seksuele gezondheid?

• Normaliseer seksualiteit: Zie seksualiteit als een normaal onderdeel van het leven. Straal dit ook uit naar je cliënten. Praat er open en zonder oordeel over.
  Voor mensen met een verstandelijke beperking is dit extra belangrijk, omdat seksualiteit vaak omgeven is door taboes of angst. Door het onderwerp te normaliseren, ontstaat ruimte voor openheid en veiligheid.
• Gebruik duidelijke taal en/of ondersteunende communicatie: Vermijd beeldspraak of vage termen. Mensen met een verstandelijke beperking begrijpen vaak beter wat je bedoelt als je concreet en helder bent. Een voorbeeldje: soms leren cliënten veel verschillende termen voor de geslachtsorganen, maar blijft een eenduidige benaming uit. Maak hierover afspraken met de betrokkenen.
• Stimuleer zelfbeschikking: Ondersteun cliënten in het maken van hun eigen keuzes, binnen veilige en respectvolle kaders.
• Wees alert op signalen van grensoverschrijding: Seksuele gezondheid betekent ook het helpen bewaken van de gezonden grenzen van de client en diens omgeving. Maak situaties bespreekbaar.
• Werk samen: Betrek gedragsdeskundigen, familie en andere professionals waar nodig. Seksualiteit bespreekbaar maken is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Seksuele gezondheid is een mensenrecht. Door ruimte te maken voor open gesprekken, goede voorlichting en passende ondersteuning, draag je bij aan het welzijn en de autonomie van mensen met een verstandelijke beperking.

Ongemak

Begeleiders kunnen geconfronteerd worden met lastige situaties, zoals iemand die een erectie krijgt tijdens het wassen, iemand die zich stevig tegen een begeleider aanklemt of iemand die met poep smeert.

Niet iedereen vindt het makkelijk om over seksualiteit te praten. Begeleiders en familie kunnen het ongemakkelijk vinden om het te hebben over de seksuele ontwikkeling en seksuele gezondheid van mensen met EVB+. Het hebben van een duidelijke visie op seksualiteit kan begeleiders helpen om dit bespreekbaar te maken.

Het is normaal dat begeleiders zich onzeker of ongemakkelijk voelen bij het bespreken van seksualiteit. Belangrijk is om dit bespreekbaar te maken binnen het team en gebruik te maken van hulpmiddelen zoals intervisie of gesprekskaarten.Er zijn bovendien verschillende kaartspellen die kunnen helpen om seksualiteit te bespreken met collega’s, zoals het Qpido InTeam kaartspel en het Seksueel ontwikkelspel.

Begeleiders en familie kunnen, samen met een gedragskundige, de verschillende functioneringsgebieden, waaronder het emotioneel functioneren van mensen met EVB+ en de daarbij behorende behoeften in kaart brengen.